AI trong Ý - Viết - Sửa

Trang này gom việc AI làm ở từng bước Ý - Viết - Sửa và ba câu lệnh mẫu để chép. Ở mỗi bước, AI chỉ làm phần việc phụ trên dữ liệu bạn đưa vào, và bạn luôn là người quyết định.

Chỗ trong ngoặc vuông là phần bạn thay. AI chỉ làm việc trên dữ liệu bạn đưa vào, nên mọi ý vẫn là của bạn.

AI làm gì ở bước Ý?

• AI làm: gom nhóm và bóc tách các ý bạn đã nói ra thành từng ý riêng, rồi xếp chúng gọn gàng. Một bản chữ 17.000 từ, AI bóc tách trong khoảng 10 giây, còn bạn tự làm thì mất một đến hai tiếng. AI cũng nén một ý lớn viết dài thành một câu dễ hiểu và gợi ý tiêu đề cho ý lớn, ý nhỏ và cả bài, dựa trên ý của bạn.
• Bạn làm: đổ ra mọi ý từ hiểu biết của mình, khai báo thông điệp lõi cho AI biết bài dành cho ai, nói về vấn đề gì, giải pháp là gì, rồi chọn ý, nhào nặn, cắt bỏ, sắp thứ tự và chốt dàn ý. Tiêu đề các ý lớn do bạn đặt, ngắn, không ẩn dụ: AI sẽ quét bài, và đánh đố AI là tự dìm bài của mình.
• AI không làm: nghĩ ra ý hay chọn ý thay bạn. Dàn ý phải do bạn quyết, vì con người mới biết con người thích gì.

Câu lệnh AI soạn bộ câu hỏi định hướng

Dùng khi nào

Dùng ở bước Ý, trước khi ghi âm, khi bạn sắp đổ ý cho một đề tài mới. Bạn đưa vào một dòng đề tài, loại bài (Biết, Tin hay Yêu) và người đọc. AI trả về một bộ câu hỏi chia ba nhóm để bạn đọc to và tự trả lời lúc ghi âm. Nó chỉ hỏi, không trả lời giúp bạn.

Số câu không phải chuẩn, đây là bộ hiện tại của Cường: khoảng 16 câu cho bài Biết, 26 cho bài Tin, 36 cho bài Yêu. Lúc ghi âm, câu nào bạn không biết thì bỏ qua, chỗ nào không nhớ rõ thì nói là không nhớ rõ.

Bạn đóng vai một khách hàng khó tính, bận rộn của tôi. Hãy soạn bộ câu hỏi để tôi đọc to và tự trả lời khi ghi âm.

Đề tài: [một dòng đề tài]
Loại bài: [Biết / Tin / Yêu]
Người đọc: [ai, đang gặp vấn đề gì]

Quy tắc:
- Chia ba nhóm theo thứ tự: I. Là gì, II. Như thế nào, III. Tại sao và cơ hội nếu làm được.
- Nhóm đúng với loại bài đào sâu nhất: Biết là nhóm I, Tin là nhóm II, Yêu là nhóm III. Mỗi ý chính hỏi thành chuỗi hai, ba câu, câu sau sâu hơn câu trước.
- Số câu: [số câu bạn muốn; Cường hiện dùng khoảng 16 cho bài Biết, 26 cho bài Tin, 36 cho bài Yêu].
- Mỗi câu hỏi ngắn, thẳng, một ý. Dưới mỗi câu là một dòng ngắn theo giọng người đọc, có một chi tiết cụ thể.
- Có vài câu hỏi về câu chuyện của chính tôi: lần đầu làm, sai lầm, bước ngoặt, quan điểm riêng. Hỏi mở, không đoán sẵn câu trả lời.
- Chỉ hỏi. Không trả lời thay tôi, không bịa trải nghiệm của tôi.

Từng quy tắc trong câu lệnh làm gì

• Ba nhóm: Là gì, Như thế nào, Tại sao. Ba nhóm này là ba câu hỏi gốc của bước Ý, mở rộng thành một bộ câu hỏi. Bộ ba này luôn dùng được, kể cả khi không có AI.
• Nhóm đúng với loại bài đào sâu nhất. Mỗi loại bài cần một thứ khác: bài Biết giải thích để khách hiểu (nhóm I), bài Tin đi từng bước làm (nhóm II), bài Yêu nói chiến lược, quy trình và ý nghĩa (nhóm III).
• Số câu. Chỗ trong ngoặc vuông là con số bạn tự chọn. Cường hiện dùng khoảng 16, 26 và 36 câu theo loại bài, nhưng đó không phải chuẩn.
• Câu hỏi về câu chuyện của chính tôi. Chuyện riêng liên quan tới ý thì nói luôn lúc ghi âm, nó lồng vào bài. Khi một ý trùng với bài của người khác, câu chuyện và trải nghiệm riêng là thứ làm bài thành độc bản.
• Chỉ hỏi, không trả lời thay, không bịa. AI không nghĩ ra ý thay bạn. Ý, câu chuyện và trải nghiệm phải là của bạn, vì người đọc nhận ra dấu vết của nội dung AI.

Làm sao biết kết quả dùng được và nếu không

Kết quả dùng được khi bộ câu hỏi chia đủ ba nhóm, nhóm của loại bài dài nhất, chỉ có câu hỏi mà không có câu trả lời, và có vài câu về chuyện riêng của bạn. Đọc to, bạn trả lời được phần lớn. Câu nào cứng họng là bình thường: ghi lại, nói tiếp các câu khác, rồi đi tìm hiểu để vá điểm mù đó.

• AI trả lời thay bạn. Chạy lại, giữ nguyên quy tắc cuối, và đừng dùng câu trả lời của nó vì đó không phải trải nghiệm của bạn.
• Bạn không trả lời nổi ba câu hỏi gốc. Bạn chưa hiểu đề tài đủ sâu để chia sẻ. Bỏ bài này, hoặc học thêm rồi quay lại.
• Ghi âm 10.000 từ mà bài chỉ còn 1.000 từ. Bạn nhảy vào ghi âm khi chưa có cấu trúc nên nói lặp và lạc đề. Lần sau soạn bộ câu hỏi trước: khi lời nói bám sát bài, 10.000 từ còn 5.000, có cấu trúc tốt thì còn 7.000.

Câu lệnh AI lọc ý thành dàn ý

Dùng khi nào

Dùng ở bước Ý, sau khi bạn có bản chữ của lượt ghi âm và một thông điệp lõi một câu. Bạn đưa vào bản chữ, thông điệp lõi (bài dành cho ai, nói về vấn đề gì, giải pháp là gì) và loại bài. AI trả về các ý, mỗi ý có một tên ngắn và một đoạn diễn giải, cộng danh sách những ý không dùng.

Một bản chữ 17.000 từ, AI bóc tách trong khoảng 10 giây, bạn tự làm thì mất một đến hai tiếng. Kết quả chưa phải dàn ý: đó là nguyên liệu để bạn chọn ý, xếp thứ tự và chốt.

Dưới đây là bản chữ ghi âm của tôi. Hãy bóc tách ý để làm dàn ý cho một bài viết.

Thông điệp lõi: [một câu: bài dành cho ai, nói về vấn đề gì, giải pháp là gì]
Loại bài: [Biết / Tin / Yêu]

Quy tắc:
- Chỉ giữ những ý phục vụ thông điệp lõi. Ý trùng thì gộp, giữ cách nói mạnh nhất.
- Mỗi ý có một tên ngắn và một đoạn ngắn diễn giải, chừng 300 từ, dùng đúng câu chuyện, ví dụ, con số và quan điểm trong bản chữ.
- Sắp ý theo loại bài: Biết thì giải thích để người đọc hiểu, Tin thì theo các bước làm, Yêu thì theo chiến lược và lý do.
- Không thêm ý, số liệu hay câu chuyện mà bản chữ không có. Chỗ còn thiếu thì ghi rõ là thiếu.
- Cuối cùng, liệt kê riêng những ý không dùng để tôi lưu cho bài khác.

Bản chữ:
[dán bản chữ ghi âm]

Từng quy tắc trong câu lệnh làm gì

• Chỉ giữ ý phục vụ thông điệp lõi. Thông điệp lõi là cái lọc. Trong ví dụ của Cường, đổ ra khoảng 50 ý, lọc theo thông điệp còn 7 ý. Ý nói dư và ý không sát đề thì bỏ.
• Mỗi ý một tên ngắn và một đoạn chừng 300 từ. Một đoạn ngắn dễ hình dung hơn một gạch đầu dòng, và bạn đọc lại được ý đó khi cần.
• Sắp ý theo loại bài. Mỗi loại bài có dạng dàn ý riêng: Biết giải thích để người đọc hiểu, Tin đi theo các bước làm, Yêu đi theo chiến lược và lý do.
• Không thêm ý, số liệu hay câu chuyện. AI không nghĩ ra ý thay bạn. Chỗ thiếu được ghi rõ là thiếu, để bạn lấp lúc chuyển sang bước Viết, trước khi tắt internet.
• Liệt kê riêng những ý không dùng. Ý bị loại khỏi bài này không mất: bạn lưu lại cho bài khác.

Làm sao biết kết quả dùng được và nếu không

Đọc liền các tên ý từ trên xuống, như một người lạ lần đầu thấy bài. Dùng được khi bạn thấy rõ thông điệp, các ý liền mạch, và thường có sáu đến tám ý.

Nếu lượt đầu còn nông, ghi âm mở rộng một lượt nữa chỉ về các ý đã giữ. Nếu lượt đầu đã trả lời hết thì không cần: lượt hai khi đó chỉ thêm được chừng 20%.

• Không thấy được thông điệp. Viết lại thông điệp lõi rồi lọc ý lại.
• Các ý nhảy cóc. Đổi thứ tự hoặc thêm ý còn thiếu.
• Có ý y hệt bài của người khác. Đưa câu chuyện và trải nghiệm của bạn vào ý đó.
• Tên ý phải đọc hai lần mới hiểu. Viết lại cho thẳng, bỏ ẩn dụ và chữ văn hoa.
• Có ý bạn còn hiểu lờ mờ. Đánh dấu nó lại và lấp trước khi sang bước Viết.

Khi bạn thấy hay, chốt dàn ý. Từ đó, bạn không sửa tiêu đề các ý lớn nữa. Các bước chi tiết nằm ở Lập dàn ý từ một dòng đề tài.

AI làm gì ở bước Viết?

• AI làm: không gì trong lúc bạn viết, vì bước Viết không dùng AI và không dùng internet. Sau khi bạn nói xong, AI chép lời thành văn bản, bỏ từ thừa như “à”, “ừ”, sửa chính tả và chỗ phát âm chưa chuẩn, tự chia đoạn và định dạng. Nếu bạn viết giấy, AI chuyển ảnh chụp bản viết tay thành chữ.
• Bạn làm: nói hoặc viết ra hết những gì bạn hiểu về từng ý, với internet đã tắt. Khi ghi âm, hạn chế pha thuật ngữ tiếng Anh vào câu tiếng Việt, vì câu pha dễ bị chép sai.
• AI không làm: viết bản nháp thay bạn, hay tra cứu giúp bạn lúc đang viết. Bản nháp phải đến từ trải nghiệm của bạn.

AI làm gì ở bước Sửa?

• AI làm: sắp xếp các đoạn của bản nháp theo đúng từng ý trong dàn ý, bỏ chỗ trùng, chỗ lặp, và viết lại gọn những chỗ bạn nói bị vấp hoặc chưa rõ nghĩa, theo đúng ý của bạn. Nó đọc nhanh cả bài, chỉ ra các đoạn trùng ý, gợi ý cách nén hoặc nén thô giùm bạn. Nó sửa dựa trên bản chữ gốc nên không dám sửa bậy, dù AI nào cũng có lúc ảo giác.
• Bạn làm: đọc lại kỹ từng đoạn, nhất là chỗ AI chuyển văn nói thành văn viết, để thấy nó có sai ý bạn không và phần trên có khớp phần dưới không. Bạn quyết câu nào giữ, gọt bản cuối hoặc tự gọt từ đầu khi AI gọt không tốt bằng bạn, và tự gõ lời mở đầu và kết bài, vì lời mở đầu cần sự đồng cảm với người đọc, mà chỉ con người mới đồng cảm với nhau.
• AI không làm: sửa tiêu đề các ý lớn, vì dàn ý đã chốt từ bước Ý. Nó không viết lại bài theo ý của nó, vì khi đó bài không còn là của bạn. Nó không giả giọng hay phong cách của ai, trừ khi bạn bảo nó.

Câu lệnh AI sắp xếp bản nháp theo dàn ý

Dùng khi nào

Dùng ở đầu bước Sửa, khi bạn đã có dàn ý đã chốt và bản nháp ghi âm thô từ bước Viết. Bạn đưa vào cả hai. AI trả về bản nháp đã xếp lại theo từng ý trong dàn ý, bỏ từ thừa và phân đoạn. Đây mới là bản xếp lại, chưa phải bài: sau đó bạn tự cắt, tự gõ lời mở đầu và kết bài.

Bước Sửa của Cường mất chừng 30 phút, có AI phụ thì khoảng 15 phút.

Dưới đây là dàn ý đã chốt và bản nháp ghi âm thô của tôi. Hãy sắp xếp lại các đoạn văn theo đúng từng ý trong dàn ý.

Quy tắc:
- Giữ nguyên lời văn, ý tứ và ví dụ trong bản nháp gốc.
- Chỉ sửa lỗi diễn đạt lủng củng, cắt bỏ từ thừa (à, ừ, lặp từ) và phân đoạn cho mạch lạc.
- Tuyệt đối không tự bịa thêm ý hoặc thay đổi phong cách của tôi.

Dàn ý:
[dán dàn ý đã chốt]

Bản nháp:
[dán bản nháp ghi âm]

Từng quy tắc trong câu lệnh làm gì

• Giữ nguyên lời văn, ý tứ và ví dụ. AI không đổi giọng của bạn trừ khi bạn bảo. Nếu nó viết lại theo ý của nó thì bài không còn là của bạn.
• Chỉ sửa lủng củng, cắt từ thừa, phân đoạn. Đây đúng là phần việc của AI ở bước Sửa: xếp các đoạn theo từng ý, bỏ chỗ trùng và chỗ lặp, viết lại gọn chỗ nói vấp. Phần còn lại của việc sửa là của bạn.
• Không bịa ý, không đổi phong cách. AI không có trải nghiệm của bạn, nó viết theo cái chung của thế giới, gắn vào bạn thì sai. Nó sửa dựa trên bản chữ gốc nên không dám sửa bậy, nhưng AI nào cũng có lúc ảo giác, nên bạn vẫn là người duyệt cuối.
• Đưa kèm dàn ý đã chốt. Dàn ý đã chốt từ bước Ý nên tiêu đề các ý lớn không đổi, và bản nháp được xếp theo nó.

Làm sao biết kết quả dùng được và nếu không

Kết quả dùng được khi tiêu đề các ý lớn còn y như dàn ý, mỗi đoạn nằm dưới đúng ý của nó, và văn vẫn là của bạn. Đọc lại kỹ từng đoạn, nhất là chỗ AI chuyển văn nói thành văn viết, để xem nó có sai ý bạn không.

• AI đổi nghĩa hoặc thêm ý. Đối chiếu với bản nháp gốc và sửa lại theo đó.
• Tiêu đề ý lớn bị đổi. Đổi lại như dàn ý đã chốt, vì phần bên dưới được viết cho tiêu đề cũ.
• Bài gần như không ngắn đi. Bản xếp lại chưa phải bước cắt. Đọc từng ý và cắt chỗ trùng.
• Bài ngắn quá, thiếu ý. Bước Sửa chỉ cắt, nên đây là thiếu ý, không phải thiếu chữ. Quay lại bước Ý để thêm ý.

Các bước tiếp theo nằm ở Sửa bản nháp thành bài.

AI làm gì ở cả ba bước Ý - Viết - Sửa?

• AI làm: chỉ làm việc trên dữ liệu bạn đưa vào: bản ghi âm, bản viết, bản nháp của bạn.
• Bạn làm: duyệt mọi thứ AI trả về trước khi dùng. Bạn là người duyệt cuối và chịu trách nhiệm cuối với bài, không bấm đăng thẳng bản AI trả về.
• AI không làm: thay bạn rèn luyện, và không có trải nghiệm của bạn: nó viết theo cái chung của thế giới, gắn vào bạn thì sai. Quy trình nhanh lên nhờ bạn lặp lại nó, không nhờ công cụ tốt hơn.

AI giúp bạn viết hay AI viết thay bạn?

Ranh giới nằm ở ai là người quyết định. AI giúp bạn viết khi nó lo các khâu lặp lại trên dữ liệu bạn đưa vào, và ý của bạn luôn được giữ. AI viết thay bạn khi nó làm hết, còn bạn chỉ bấm nút.

Không từ chối AI: có những bài AI viết rất hay, như bài phân tích. Nguyên tắc là để AI làm việc AI giỏi nhất, con người làm việc con người giỏi nhất. Khâu nào tự động thì tự động, khâu nào cần con người thì con người làm.

Đọc tiếp