Bước Viết biến dàn ý đã chốt thành một bản nháp thô, dài, chưa sửa. Viết ở đây là trình bày dàn ý ra hết sức có thể: bạn viết để chính mình hiểu trước, còn việc chuyển sang lời của khách để dành cho bước Sửa.
Cách làm dưới đây cần một dàn ý đã chốt. Mới có một dòng đề tài thì bạn lập dàn ý từ dòng đề tài đó trước.
Điều cần chuẩn bị
- Một dàn ý đã chốt, gồm tiêu đề bài và các ý lớn. Thường dàn ý có sáu đến tám ý, đủ ngắn để nói nhanh và nói sâu.
- Khoảng 1 tiếng không bị chen ngang để nói hết bản nháp.
- Một cách viết hợp với bạn: bàn phím, giọng nói hoặc giấy bút. Bước 2 bên dưới giúp bạn chọn.
Viết nháp một mạch
Ba bước dưới đây đưa bạn từ dàn ý tới một bản nháp thô: lấp điểm mù, chọn cách viết và tắt internet, rồi viết một mạch.
Rà và lấp điểm mù của dàn ý
Đây là khoảng chuyển giao giữa bước Ý và bước Viết. Đọc từng ý lớn và tự hỏi mình hiểu nó tới đâu:
- Có ý bạn nắm 60 đến 70%.
- Có ý bạn quên mất 30%.
- Có ý còn lờ mờ.
Đánh dấu những ý đó.
Với mỗi ý đã đánh dấu, đọc tài liệu, xem video, đọc sách cho tới khi bạn tự giải thích được nó. Đừng chép rồi dán vào ghi chú để lát nữa dán vào bài: bạn phải hiểu thì mới viết ra được. Mọi việc tra cứu, kiểm chứng và học thêm phải xong ở bước này. Bạn sẽ thấy mọi ý trong dàn ý đều là ý bạn tự giải thích được.
Chọn cách viết và tắt internet
Mở một trang trống. Hợp với người gõ nhanh và đã quen ngồi máy tính. Với người gõ tốt, nói chỉ nhanh hơn gõ khoảng ba lần.
Mở ứng dụng ghi âm trên điện thoại. Hợp với người gõ chậm, hay ra ngoài, hoặc có ít thời gian. Với người gõ chậm, nói có thể nhanh hơn gõ từ 10 tới 30 lần: Cường nói 85 phút được 17.000 từ, cùng thời gian đó gõ được chừng 2.000 từ.
Lấy giấy bút. Hợp với người nhìn màn hình lâu bị chóng mặt. Viết xong, bạn chụp ảnh để chuyển thành chữ.
Bạn có thể trộn các cách, miễn là ra nhanh nhất với bạn. Rồi tắt mạng, đóng ghi chú và các tab, không mở AI, không quay lại tài liệu. Bây giờ chỉ còn bạn và màn hình.
Viết một mạch theo từng ý lớn
Vào thẳng nội dung chính, không mở bài, không kết bài: hai phần đó thêm ở bước Sửa. Đi lần lượt từng ý lớn, rồi từng ý nhỏ bên trong nó. Đào thật sâu: điều bạn hiểu, quy trình bạn làm, kỷ niệm, câu chuyện của bạn.
Bài dài thì bạn có hai lựa chọn: làm từng phần rồi ráp lại, hoặc làm một mạch.
Trong lúc viết, bạn không làm những việc sau:
- Sửa chữ, sửa chỗ vấp hay chỗ trùng lặp.
- Chuyển thuật ngữ sang lời của khách.
- Cố thuyết phục ai, hay nhồi từ khóa.
Cố nói đúng ngay lần đầu thay vì nói đi nói lại một ý: mỗi lần nói lại là thêm chữ phải cắt. Gõ phím thì dễ dính bệnh chỉnh sửa, vừa viết vừa chỉnh, viết một dòng xóa mười lần, nên chậm hơn nói gấp nhiều lần.
Ghi âm hay viết giấy thì chuyển bản nháp thành chữ, chỉ chuyển dạng, chưa sửa nội dung. Bạn sẽ có một bản nháp thô đi qua mọi ý của dàn ý.
Dấu hiệu đủ để sửa
- Bạn đã đi qua mọi ý trong dàn ý chưa? Nếu bỏ sót ý nào, viết tiếp ý đó.
- Có đoạn nào bạn chép từ tài liệu không? Viết lại đoạn đó bằng hiểu biết của bạn. Bản nháp phải là của bạn.
- Bản nháp có dày hơn nhiều so với bài bạn định đăng không? Phải đủ lượng thì bước Sửa mới nén ra chất. Thường bản nháp dài gấp đôi tới gấp ba bài cuối: bài Ý - Viết - Sửa của Cường ghi âm 17.000 từ, đăng còn 5.400 từ.
Đủ cả ba thì đây là điểm dừng của bước Viết.
Khi bản nháp chưa ổn
Khựng ở một ý
Kẹt ở một ý không liên quan tới bài thì bỏ qua. Kẹt ở ý của bài thì đó là điểm mù còn sót:
- Một khái niệm không giải thích được.
- Một phương pháp không nhớ tên.
- Một quy trình chỉ nhớ bước một.
Đóng vai khách hàng hỏi mình câu đó: không trả lời được là bạn đang kẹt. Xem lại tài liệu, ghi chú và hướng dẫn chính thống cho tới khi hiểu theo cách của bạn, rồi viết hoặc ghi âm lần hai phần đó. Không chép rồi dán vào.
Bản nháp quá mỏng
Bản nháp mỏng thì không có gì để nén: nén chút xíu là còn mỏng te. Muốn bài dài hơn, lần sau ghi lâu hơn, nói nhanh hơn và ra nhiều ý hơn. Tốc độ nói và độ dày của ý tăng dần qua rèn luyện.
Mất lửa giữa chừng
Dừng lại, không cố viết nốt. Quay lại, đọc dàn ý và ý đang dở, rồi viết tiếp từ ý đó. Dàn ý là thứ giữ hướng cho bạn: không có nó, một cuộc gọi giữa chừng đủ làm bạn mất phương hướng. Những lần kẹt khác ở bước Viết có cách gỡ riêng.